Bắt hành động đúng

[​IMG]
Cân nhắc lại hệ thống phần thưởng.

Ngày đầu tiên của năm học, tôi nhìn những gương mặt háo hức của các em trong lớp. Chúng nhìn chằm chằm cô giáo mới, người mà vừa mới tốt nghiệp cách đây 3 tháng. Khi học sinh bắt đầu thử thách tôi bằng những hành vi của chúng, tôi nhớ tới vị giáo sư nghiên cứu quá trình phát triển của trẻ đã nói một câu in mãi trong đầu tôi: “Bắt những hành động đúng của trẻ.”
Với sự ngạc nhiên của tôi, lời khuyên của vị giáo sư đó không phải là một phương pháp giải quyết mang tính chất lý thuyết suông: mà lý thuyết đó thực sự có hiệu quả. Tôi thường xuyên nhớ tới lời của vị giáo sư.

Hệ thống phần thưởng

Làm cha mẹ của các bé ở lứa tuổi tập đi (từ 1 đến 2 tuổi) là một nhiệm vụ khó khăn. Khi con bạn vật lộn với khả năng độc lập, bạn có thể cảm thấy như mình đang bị ghim chặt vào tường. Nhiều cha mẹ phản công lại, dùng lý lẽ để biện hộ hoặc quát mắng, vật lộn trong trận chiến đòi quyền hành với con họ.

Có một cách hiệu quả để giải quyết hành vi của con bạn là dùng các phần thưởng, hay nói cách khác là bắt các hành động đúng của con trẻ.

Có nhiều cách khác nhau để thưởng con con bạn. Khi nghe thấy từ “phần thưởng”, hầu hết chúng ta đều nghĩ đến đó là những phần thưởng mang tính vật chất như: đồ chơi, kẹo hoặc cách cư xử đặc biệt khác. Nếu bé cư xử đúng đắn khi đi mua hàng, bạn có thể cho bé một lát phomát trong gian hàng bán thức ăn nhanh. Khi bé dọn dẹp phòng gọn gàng trong suốt tuần, thì cha bé có thể mua cho bé một món đồ chơi đặc biệt nào đó. Và bạn đã nói với bé bao nhiêu lần rằng: “Nếu ăn xong bữa, con có thể ăn món tráng miệng nào?”

Những phần thưởng mang tính chất hữu hình này không phải là những thứ đắt tiền. Một bà mẹ mà tôi biết đã không thưởng đồ chơi cho các bữa ăn để dành cho những trường hợp bọn trẻ xứng đáng được thưởng. Một bà mẹ khác cất những món đồ chơi nhỏ mua được ở cửa hàng giá rẻ. Đối với các bé ở lứa tuổi tập đi, những thứ mà bé nhận được không quan trọng bằng lý do vì sao chúng được thưởng.

Có một cách khác để thưởng cho con trẻ là cho trẻ có những đặc ân đặc biệt. Nếu con bạn ngoan ở lớp học, thì bé sẽ được phép chọn sách để đọc vào giờ đi ngủ. Nếu con bạn chia sẻ và chơi hoà thuận với các bạn trong nhóm, thì bé có thể giúp bạn nướng bánh. Những đặc ân khác mà trẻ thích là tự chọn đĩa phim trong cửa hàng, quyết định ăn gì trong bữa tối hoặc có thể xem một chương trình truyền hình ngắn.

Phần thưởng luôn luôn sẵn và ban phát dễ dàng là những lời khen ngợi. Mặc dù đấu tranh để đòi độc lập, nhưng các bé ở lứa tuổi tập đi muốn được những người mà bé yêu quý chấp nhận bé. Tình yêu giữa cha mẹ và con cái sẽ được tăng cường hơn nếu dùng những lời khen ngợi làm phần thưởng khi bé hoàn thành nhiệm vụ và cư xử đúng đắn. “Hôm nay, mẹ rất thích cách cư xử của con ở nhà thờ.” “Mẹ rất vui khi con đợi đến lượt mình chơi xích đu, mẹ biết đó là điều không dễ chút nào.” “Ồ! Con đã đi dép đúng chân rồi kìa!” Khuyến khích bé bằng những lời khen ngợi là một động cơ thúc đẩy rất mạnh.

Chơi cùng nhau

Theo Nancy Samalin, nhà sư phạm học về phương pháp làm cha mẹ và là tác giả của 3 cuốn sách, trong đó có cuốn Loving Your Child Is Not Enough: Positive Discipline That Works, ông cho rằng “Phần thưởng có giá trị nhất là bạn dành thời gian chơi với con trẻ.” Tác giả giải thích rằng con trẻ cần bạn quan tâm nhiều. Dù đó là tản bộ qua nhà hàng xóm hay tham quan vườn thú, thì cái mà bạn thưởng cho con bạn chính là thời gian.

Ngoài việc thưởng một thứ gì đó cho hành vi đúng của con bạn, bạn còn có thể mang đi một thứ gì đó. “Tăng cường phủ định” là hình thức thưởng khác, cái đó có thể nhầm lẫn với trừng phạt, là cách làm hơi ngược lại. “Tăng cường phủ định” có thể là loại bỏ những thứ mà bé không thích để thưởng cho bé. Ví dụ, nếu bé chăm sóc các vật nuôi của bé trong suốt tuần, thì bạn có thể thưởng cho bé một ngày không cần phải chăm sóc những vật nuôi đó. Nếu bé giữ cho phòng bé sạch sẽ, bạn sẽ tình nguyện dọn dẹp giường giúp. Những phần thưởng nguỵ trang này là những củng cố rất có ích.

Nhiều cha mẹ e ngại sử dụng hệ thống phần thưởng bởi vì họ nghĩ rằng họ sẽ là người “hối lộ” con cái. Samalin mô tả sự khác nhau giữa hối lộ và phần thưởng: “Hối lộ là bạn hứa trước với con để bé cư xử theo như bạn muốn. Còn các phần thưởng là đưa ra sau khi bé đã hoàn thành công việc.” Do đó, nếu bạn nói “Nếu con ngoan ngoãn khi ở nhà ông bà, thì mẹ sẽ mua kem cho con”, đó chính là bạn hối lộ con bạn đấy. Còn sau khi rời khỏi nhà ông bà, bạn nói “Mẹ rất vui vì cách cư xử ngày hôm nay của con. Bây giờ thì chúng ta cùng đi mua kem nhé.”, đó là phần thưởng. Sự khác biệt giữa hai phương pháp này không đáng kể, nhưng đó lại là điều rất quan trọng.

Samalin nói “Hối lộ là biểu hiện sự nhu nhược của cha mẹ. Họ truyền cho con một thông điệp: lý do để con cái làm việc không phải do điều đó đúng mà là hãy làm để nhận được phần thưởng.” Samalin khuyến cáo rằng hối lộ thường khiến trẻ thành kẻ cơ hội.

Động cơ thúc đẩy là then chốt

Mặc dù các phần thưởng có thể giúp con bạn cư xử đúng, nhưng điều quan trọng là phải dùng phần thưởng để làm động cơ thúc đẩy. Samalin khuyên: “Sử dụng phần thưởng thường xuyên để thúc đẩy con bạn là tốt, nhưng cẩn thận nếu không bạn sẽ sử dụng chúng quá đáng.”

Mặc dù có nhiều nhà tâm lý học và các chuyên gia nghiên cứu vấn đề làm cha mẹ đồng ý rằng phần thưởng nên dùng để quản lý hành vi, nhưng một số chuyên gia không đồng ý như vậy. Trong cuốn Punished by Rewards, tác giả Alfie Kohn có bài viết “Rủi ro của các phần thưởng”, chi tiết “…đưa ra các phần thưởng có thể gây ra sự phục tùng tạm thời trong nhiều trường hợp. Thật không may, các phần thưởng có thể không có hiệu quả hơn so với hình thức trừng phạt khi dạy bé quan tâm, tinh thần trách nhiệm, và tự chỉ đạo mình.

Jan Hunt, giám đốc dự án The Natural Child Project và là tác giả cuốn The Natural Child: Parenting form the Heart, đưa ra mặt hạn chế khác của phần thưởng. “Phần thưởng bên ngoài có thể khiến trẻ mất tập trung đến những phần thưởng bên trong. Trẻ sẽ không bao giờ hiểu được nguyên nhân thực sự để làm việc, và trẻ sẽ không bao giờ đánh giá đó là những phần thưởng vốn có trong một nhiệm vụ.

Kẻ thù của các phần thưởng còn là cách sử dụng phần thưởng, giống như dùng hình thức trừng phạt vậy, phần thưởng là một cách điều khiển hành vi con trẻ theo các yêu cầu của người lớn. Giám đốc Hunt nói “Tất cả các phương pháp điều khiển con trẻ đều có một cái giá, mà người phải trả chính là con trẻ, cha mẹ và các mối quan hệ. Phá hoại lòng tự trọng và khả năng tự biết mình nơi con trẻ là cái giá phải trả cao nhất.”

Các phần thưởng – dùng trực tiếp và dùng làm động cơ thúc đẩy – có thể giúp con bạn có những quyết định đúng đắn. Nhưng cha mẹ cũng cần thảo luận về giá trị bên trong của các hành vi phù hợp. Ngay từ bây giờ, bạn có thể nhận thấy rằng “bắt các hành động đúng” không phải là một thử thách.

Lisamarie Sanders là cộng tác viên của iParenting.com. Cô chuyên về các bài nói về gia đình và các vấn đề giáo dục.

Nguồn: iParenting

 

Rate this post