“Thỏ thẻ như trẻ lên ba" "Trẻ lên ba, cả nhà học nói” là những câu tục ngữ muốn nhấn mạnh đến đặc trưng ngôn ngữ ở năm thứ 3 của một đứa trẻ, bởi vì thời điểm này là thời điểm khả năng ngôn ngữ của trẻ phát triển vượt bậc so với giai đoạn trước. Lựa chọn phương pháp nào để phát triển ngôn ngữ cho trẻ ở giai đoạn này cũng vì vậy mà trở nên vô cùng quan trọng với các bậc làm cha, làm mẹ chúng ta.


Đặc điểm ngôn ngữ của trẻ 3 tuổi

PGS.TS Nguyễn Công Khanh, chuyên gia cao cấp của Trường mầm non Hoàng Gia (Hà Nội) từng chia sẻ rằng khi trẻ lên ba tuổi, trẻ có một vốn từ vựng khoảng trên một ngàn từ, một số chuyên gia ngôn ngữ khác cũng cho rằng vốn từ của bé lúc này có thể dao động từ 500-900 từ, và trẻ đã biết dùng các cụm từ và câu dài từ 7-8 từ.

Khi bước vào tuổi thứ ba, bé yêu của bạn có thể biết đặt câu hỏi và bày tỏ ý kiến khiến bạn đôi lúc phải kinh ngạc như một người mẹ từng tâm sự rằng chị chuẩn bị quần áo cho con đi học, cô bé nói “Theo con là, hôm nay con sẽ mặc màu hồng”. Và lúc này, bé đã học cách yêu cầu, một cách lịch sự như nhờ bố mẹ, anh chị lấy cái này cái kia đã biết dùng từ “làm ơn”. Chúng có thể nói về những sự việc trong tương lai và nhắc lại những gì đã qua, chính vì vậy bạn sẽ phải phá lên cười khi một buổi sáng bé tâm sự với bạn rằng mai này bé thích làm bác sỹ, hay giáo viên bởi đơn giản bé thấy cô giáo thật xinh hay bác sỹ thì sẽ chữa bệnh giúp mọi người. Lúc này trẻ đã có thể nói câu đầy đủ (có đủ chủ vị ngữ và động từ), sau đó hoàn thiện hơn với những câu kép, có thán từ rất ngộ nghĩnh như bé có thể cầm chiếc điện thoại lên rồi nói dõng dạc “Alo….mẹ Na à, về ngay nhé…ừ ừ ừ, sao, kẹt xe rồi à….nhanh lên nhé” như thật. Chúng cũng biết “hứa hẹn” một cách rất người lớn như bạn yêu cầu bé thức dậy đến lớp, bé sẽ nói gọn lỏn “con hứa 5 phút nữa con sẽ dậy”. Hơn nữa, bé yêu của bạn lúc này đã biết đặt yêu cầu, nếu bạn dẫn bé vào hàng tạp hóa mua bim bim, bé sẽ chỉ vào món snack khoai tây bé ưa thích và nói “Mua tây tây”(Mua khoai tây). Và không đơn giản, bé đã bắt đầu biết nói dối, nếu bé gây ra một lỗi gì đó bé sẽ biết cách đổ lỗi cho anh trai, hay những người xung quanh mà bé biết…

Từ 3 tuổi trở đi, bé yêu của bạn tiếp tục mở rộng vốn từ, hoàn thiện những pháp và nâng cao khả năng sử dụng ngôn ngữ của mình hơn nữa. Bé yêu của bạn đã có thể nhớ được giai điệu và lời ca của những bài hát ngắn, bé thích xem quảng cáo và ngân nga theo những câu slogan của nhà cung cấp. Nếu chúng ta trêu đùa, bé đã biết phản ứng với tên gọi của mình, chẳng hạn chúng ta gọi bé “Mimi mít ướt”, bé sẽ phản ứng là “Con không phải là Mimi mít ướt”. Nếu bạn đưa bé ra ngoài, ở tuổi lên ba, bé đã rất thích giao tiếp, và có thể nhận diện được màu sắc và reo hò lên “Kia là màu xanh, kia là màu vàng…” một cách thích thú. Thậm chí, một số từ của bé sử dụng lúc này có thể không có nghĩa hoặc khiến người đối diện không hiểu.

Tuy nhiên vốn từ của trẻ cũng rất khác nhau, chênh rất xa có trẻ từ vài trăm từ nhưng cũng có trẻ tới vài ngàn từ với từng trường hợp cụ thể. Trong quá trình phát triển, một số trẻ có thể gặp những khó khăn trong phát triển ngôn ngữ như có thể hiểu ý nghĩa lời nói của người khác nhưng lại không nói ra từ hoặc câu để thể hiện nhu cầu và hiểu biết của mình. Nếu bé yêu của bạn 3 tuổi rồi mà vốn từ của cháu còn quá nghèo nàn, chưa biết cách phối hợp các từ để thể hiện nhu cầu của bé, đặc biệt nếu bé không hòa nhập giao tiếp với bạn bè hoặc nhiều người thì rất có thể bé đã gặp một bất thường trong giao tiếp, lúc này bạn phải gặp chuyên gia tâm lý để xác định bé có bị chậm phát triển trí tuệ, có mắc chứng tự kỷ hoặc có vấn đề với thính lực hay hoảng sợ lo âu…

Giúp trẻ 3 tuổi phát triển ngôn ngữ

Cha mẹ - người thầy tuyệt vời giúp trẻ phát triển tư duy ngôn ngữ tuổi lên ba: Dòng chảy ngôn ngữ cần phải liên tục, và cha mẹ là những người quan trọng để giúp con mình có thể phát triển thông qua các hoạt động như trò chuyện, ôm ấp, hát ru. Lúc này, bạn có thể tận dụng khoảng thời gian chơi với con hàng ngày để quan sát con mình sử dụng ngôn ngữ để giúp bé hiểu và tham gia vào mọi thứ diễn ra xung quanh bé. Ví dụ như, bé có thể kể tên hầu hết những vật dụng quen thuộc và bé sẽ tự do hỏi “Đây là cái gì?” khi bé không thể gọi tên chúng. Bạn có thể giúp bé mở rộng vốn từ bằng cách cung cấp thêm từ ngay cả khi bé không yêu cầu. Chẳng hạn, nếu bé chỉ vào một chiếc xe hơi và nói “Xe tô”, bạn có thể trả lời “Đúng rồi, đó là một chiếc xe hơi màu xám to. Con hãy nhìn xem bề mặt xe sáng bóng thế nào”. Hoặc nếu bé đang giúp bạn hái hoa, hãy miêu tả mỗi bông hoa bé thu nhặt được: “Đó là một bông cúc trắng và vàng đẹp, và kia là một cây mào gà đỏ chót”. Bạn cũng có thể giúp bé sử dụng từ để diễn tả vật và ý kiến bé không thể nhận ra. Khi bé đang mô tả “quái vật” trong giấc mơ, ví dụ, hãy hỏi bé con quái vật đó giận dữ hay thân thiện. Hỏi bé về màu sắc con quái vật, nơi nó ở và nó có bạn hay không. Điều này không chỉ giúp con bạn dùng từ mà còn khái niệm trừu tượng. Bạn cũng thường xuyên có thói quen sửa phát âm sai cho bé, hình thành thói quen tư duy về mọi việc diễn ra xung quanh bé một cách tự nhiên nhất.


Giao tiếp với bạn bè, cách bé có thể thực hành ngôn ngữ tốt nhất: Khi bé yêu của bạn tham gia vào nhóm trẻ gia đình hoặc bạn bè cùng tuổi ở nhà trẻ, bé có nhiều cơ hội để trò chuyện với trẻ khác và phát triển khả năng giao tiếp của bé. Khi lên ba, bé yêu đã học được cách chia sẻ nên bé cần được phát triển khả năng truyền đạt nhu cầu, và khi chơi với bạn bè, trẻ sẽ sớm học được cách truyền tải suy nghĩ, cảm giác thành lời Khi chơi đồ hàng, hay cùng đóng kịch với chú gấu cưng, em búp bê cùng với bạn bè, bé cũng gia tăng trí tưởng tượng và nâng cao khả năng giao tiếp với mọi người xung quanh. Tuy nhiên, bạn đừng bỏ mặc bé yêu với bạn bè mà hãy cùng bé tới sân chơi hay công viên và khuyến khích bé giao tiếp với nhiều bạn khác.

Sử dụng trò chơi để kích hoạt ngôn ngữ cho bé yêu của bạn: Có nhiều cách thức bạn có thể giúp bé yêu phát triển tư duy ngôn ngữ, trong đó không ngoại trừ thói quen sử dụng các trò chơi bởi những lợi ích trò chơi mang lại cho bé là vô cùng lớn. Các trò chơi ghép nối-các trò chơi này dạy cho trẻ cách miêu tả những thứ chúng đang tìm kiếm; các bài hát-khi trẻ hát đi hát lại các bài hát, đó là lúc chúng tập nói; đọc-việc đọc giúp trẻ nhận biết từ và ngữ pháp; nấu ăn-hãy tạo ra một công thức nấu ăn đơn giản và yêu cầu trẻ làm theo từng bước trong khi nấu ăn sẽ cho trẻ thấy ngôn ngữ cũng có những trật tự nhất định và trò bịt mắt miêu tả đồ vật sẽ giúp trẻ nghĩ về những việc mình đang làm và miêu tả chúng bằng lời. Bạn có thể sử dụng bức tranh và đặt các câu hỏi cho bé, sử dụng câu chuyện bài thơ bài hát để đặt câu hỏi liên quan đến nội dung nhân vật, bạn cũng có thể đóng vai những nhân vật hoạt hình, các con vật trẻ yêu thích để trẻ có thể tự kể ra các câu chuyện xung quanh nhân vật đó.

Hãy kiên nhẫn, đó là lời khuyên của các chuyên gia cho những bậc cha mẹ muốn lựa chọn một phương pháp phát triển ngôn ngữ cho đứa con thân yêu của mình ở tuổi lên ba, bởi hơn lúc nào hết, lúc này, bé yêu của bạn cần bạn phải hiểu bé, và chọn cho mình một cách tương tác tốt nhất cho việc tạo nên một đứa trẻ thông minh, và có kỹ năng ngôn ngữ hoàn hảo.